Bo pod spodem dzieje się rzecz z pozoru absurdalnie rozrzutna. Żeby dołożyć jeden token, model o siedmiu czy siedemdziesięciu miliardach parametrów musi przepchnąć całe swoje wnętrze — pełny przebieg naprzód — po czym dokłada jedną literkę i zaczyna od nowa. Cały ten kolos rozgrzewa się do jednego słowa, potem znowu, i znowu. Trochę jak odpalać silnik ciężarówki za każdym razem, gdy chcesz przejechać metr.

Skąd w ogóle ten pomysł

W 2022 roku trójka badaczy z Google’a — Leviathan, Kalman i Matias — zadała pytanie, które brzmi jak sabotaż: a co, jeśli większość kolejnych tokenów jest tak oczywista, że nie trzeba do nich całego dużego modelu? Że „w dniu dzisiejszym" po słowie „w" i „dniu" da się zgadnąć czymś dużo tańszym? Opisali to w pracy Fast Inference from Transformers via Speculative Decoding i pokazali coś, co brzmi zbyt pięknie: 2–3 razy szybsza generacja na modelach klasy T5-XXL, bez douczania czegokolwiek i bez zmiany rozkładu wyjściowego — czyli model gada dokładnie to samo, co gadałby normalnie, tylko szybciej.¹ Papier poszedł na ICML 2023 jako prezentacja ustna, więc nie była to notka na marginesie.

Dwa miesiące później niezależnie tę samą ideę opisała ekipa z DeepMind — Chen, Borgeaud, Irving, Lespiau, Sifre i Jumper — pod nazwą speculative sampling, z lekko innym schematem matematycznym i przyspieszeniem 2–2,5x na Chinchilli (70B) w środowisku rozproszonym.² Dwa zespoły, ten sam pomysł, ta sama gwarancja: przyspieszamy, jakości nie ruszamy. Kiedy dwie niezależne grupy trafiają w to samo, to zwykle znak, że pod spodem siedzi coś prawdziwego.

Jak to działa krok po kroku

Dobra, ale jak to działa naprawdę? Bierzesz dwa modele. Jeden duży — ten, którego odpowiedzi chcesz — nazwijmy go docelowym (target). I jeden mały, szybki — szkicownik (draft) — najlepiej tej samej rodziny, żeby „myślał" podobnie. I teraz taniec w trzech krokach:

1. Szkicownik zgaduje. Mały model generuje autoregresywnie kilka kolejnych tokenów — powiedzmy K sztuk. Robi to szybko, bo jest mały. To są propozycje, brudnopis.
2. Duży weryfikuje — jednym przebiegiem. I tu jest cały myk: duży model dostaje te K proponowanych tokenów naraz i sprawdza je w jednym przebiegu naprzód, wsadowo. Nie K osobnych przejazdów ciężarówką — jeden.
3. Akceptuj albo popraw. Tam, gdzie duży model zgadza się ze szkicownikiem, tokeny wpadają za darmo. Przy pierwszym niezgodnym — odrzucamy resztę, duży dokłada swój token i cała zabawa rusza od nowa.

Jeśli szkicownik trafił w pięć tokenów z rzędu, to policzyłeś je jednym przebiegiem dużego modelu zamiast pięciu. Jeśli spudłował od razu — koszt jest praktycznie taki, jak przy zwykłym dekodowaniu. Downside prawie żaden, upside spory. Ta sama logika weryfikacji „licz wsad, nie sekwencję" siedzi zresztą u podstaw tego, czemu KV-cache w ogóle się opłaca — rozgryzaliśmy to tutaj.

Czemu to nie psuje jakości

W tym miejscu każdy rozsądny człowiek zapala czerwoną lampkę. „Mały model zgaduje za dużego? To brzmi jak destylacja na skróty, na pewno wychodzi gorsza jakość." Otóż nie — i to jest najładniejsza część całej sztuczki.

To nie jest kwantyzacja ani destylacja. Wag dużego modelu nikt nie dotyka, jego dokładność zostaje nietknięta. Sekret siedzi w tym, jak akceptowane są tokeny — używa się zmodyfikowanego rejection sampling (próbkowania odrzucającego). Token zaproponowany przez szkicownik przyjmujemy z prawdopodobieństwem min(1, p_target(x) / p_draft(x)) — czyli: jeśli duży model uważa dany token za co najmniej tak samo prawdopodobny jak szkicownik, bierzemy go w ciemno. Jeśli mniej — akceptujemy proporcjonalnie, a przy odrzuceniu dobieramy nowy token z rozkładu resztkowego (residual), tak dobranego, żeby wszystko się matematycznie spięło.¹

Efekt? Łączny rozkład tokenów na wyjściu jest identyczny z tym, co dałoby zwykłe, niespekulacyjne próbkowanie samego dużego modelu. Nie „prawie taki sam", nie „w granicach błędu" — dokładnie taki sam, z dowodem.

Skąd się bierze przyspieszenie

Skoro nic nie tniemy, to gdzie ten darmowy obiad się chowa? W wąskim gardle, o którym lokalny LLM-owiec i tak wie w kościach: inferencja jednego tokena naraz jest ograniczona pamięcią (bandwidth-bound), nie liczeniem. Karta większość czasu nie liczy, tylko czeka, aż wagi modelu przemaszerują z VRAM-u do rdzeni. Przepchnięcie przez ten sam kanał jednego tokena a pięciu naraz kosztuje prawie tyle samo — bo i tak głównie czekasz na pamięć, a nie na arytmetykę.

Stąd cały zysk: policzenie K+1 tokenów w jednym wsadowym przebiegu jest znacznie tańsze niż K+1 osobnych, sekwencyjnych kroków. Im więcej propozycji szkicownika duży model akceptuje, tym mocniej wygrywasz.³ I tu ważne zastrzeżenie, bo to nie jest magiczne pokrętło „więcej = szybciej": przyspieszenie nie rośnie liniowo z liczbą draftowanych tokenów. Wszystko wisi na współczynniku akceptacji — jak często szkicownik trafia. Każąc mu zgadywać dwadzieścia tokenów naprzód przy kiepskiej trafności, generujesz górę brudnopisu, który duży model i tak wyrzuci do kosza. Bywa, że wtedy jest wolniej niż bez całej zabawy.

Zrób to sam w llama.cpp

Teoria teorią, ale llama.cpp (repo ggml-org/llama.cpp) obsługuje to od dawna — i w llama-server, i w osobnym narzędziu llama-speculative-simple. Cały wjazd na klasyczny wariant to jedna flaga: --spec-draft-model (krócej -md), która wskazuje plik GGUF modelu szkicowego.⁴ Bierzesz duży model, dokładasz mały z tej samej rodziny i lecisz:

llama-server -m qwen3-14b-q4_k_m.gguf \
  -md qwen3-0.6b-q4_k_m.gguf \
  --spec-draft-n-max 4 \
  -ngl all -c 8192 -fa on

--spec-draft-n-max N (domyślnie 3) ustawia maksymalną liczbę tokenów szkicowanych na krok, a --spec-draft-n-min N (domyślnie 0) dolną granicę.⁴ Progi akceptacji stroisz przez --spec-draft-p-min (domyślnie 0.00) i --spec-draft-p-split (domyślnie 0.10). Do reszty flag llama-server — -ngl, -c, -fa i spółka — wracaliśmy osobno tutaj.

Strategię wybiera --spec-type, i tu robi się ciekawie, bo klasyczny draft model to dopiero początek:

Warianty n-gramowe to osobny gatunek: nie potrzebują żadnego drugiego modelu, tylko zgadują kolejne tokeny na podstawie tego, co już się w tekście pojawiło (świetne, gdy model dużo cytuje sam siebie albo klepie strukturę). Mechanizm weryfikacji jest ten sam — po prostu brudnopis powstaje inaczej.³ A na drugim biegunie EAGLE-3 (draft-eagle3) to lekka, jednotransformerowa głowica, która podgląda stany ukryte dużego modelu i przez to trafia częściej niż samodzielny mały model tej samej wagi. Uruchomienie z dokumentacji wygląda tak:

llama-server -m Qwen3-4B.gguf \
  -md Qwen3-4B-eagle3.gguf \
  --spec-type draft-eagle3

Jedna pułapka na koniec, żebyś nie stracił wieczora na kopiowanie starych poradników: dawne flagi --draft, --draft-max, --draft-min zostały usunięte. Aktualna składnia to --spec-draft-n-max i pochodne --spec-*.⁴ Jak przepiszesz przykład sprzed roku i llama-server prycha, że nie zna flagi — to nie ty zwariowałeś, to repo poszło naprzód.

Najładniejsze w tym wszystkim jest to, że speculative decoding nie jest żadnym oszustwem na jakości — jest raczej jak dobry sekretarz. Ktoś szybki i tani pisze pod dyktando pierwszy szkic, przewidując, dokąd zmierza zdanie, a szef tylko przelatuje wzrokiem i skreśla to, co się nie zgadza. Reszta zostaje, jak stała. Szef odpowiada za każde słowo tak samo jak wtedy, gdy pisał sam — tyle że nie musi już maczać pióra w kałamarzu przy każdej literce.

I to jest ten moment, w którym twoja drukarka igłowa spod biurka nagle łapie zryw — te same słowa, ten sam rozkład, ta sama karta. Tylko kursor przestaje w końcu dyktować ci tempo.

Przypisy · źródła